Yayla balı da aslında bir çiçek balıdır; aradaki fark rakımdan, bitki örtüsünden ve hasat mevsiminin uzunluğundan gelir. Çiçek balı, arıların çiçek nektarından yaptığı balların genel adıdır ve ovada da, bahçede de, tarla kenarında da üretilebilir. Yayla balı ise yüksek rakımlı otlaklarda, kısacık yaz boyunca açan dağ çiçeklerinden toplanır. Bu yüzden aroması daha yoğun, üretim miktarı ise çok daha azdır.
Biz Ardahan'da kovanları yaylaya çıkardığımız için bu farkı her yıl kendi terazimizde görüyoruz. Aynı arı, aynı kovan, ama rakım değişince balın kokusu da kıvamı da değişiyor.
Çiçek balı ne demek?
Çiçek balı, tek bir bitkiye bağlı olmayan, karışık nektardan gelen balın adıdır. Arı hangi çiçeği bulursa ondan taşır. Bu yüzden çiçek balının rengi ve tadı bölgeye, hatta o yılın yağışına göre değişir. Salgı balı (çam balı gibi) ise nektardan değil, bitki üzerindeki salgıdan üretilir; bu ayrı bir gruptur.
Yayla balını ayıran nedir?
Rakım ve bitki örtüsü
Yüksek otlaklarda ilaçlı tarım alanı neredeyse yoktur. Kekik, üçgül, geven, papatya ve adını bile bilmediğimiz onlarca dağ çiçeği aynı dönemde açar. Arı bu karışımdan topladığı için bal daha katmanlı bir tat verir.
Kısa hasat mevsimi
Yaylada yaz kısadır. Karlar geç kalkar, soğuk erken bastırır. Arının çalışacağı süre birkaç haftaya sıkışır. Kovan başına alınan bal ovaya göre daha azdır, bu da yayla balının neden daha az bulunduğunu ve daha değerli sayıldığını açıklar.
Nem oranı ve kıvam
Yayla balı genelde daha düşük nemle gelir. Kaşıkta ağır durur, akarken kalın bir bant halinde iner. Bu kıvam, balın uzun süre bozulmadan durmasına da yardımcı olur.
Tat, renk ve kıvam farkı
- Renk: Ova çiçek balı çoğunlukla açık sarıdan altın rengine kadar değişir. Yayla balı biraz daha koyu ve mat olabilir.
- Koku: Yayla balında ot ve kekik kokusu belirgindir; ovadan gelen bal daha yumuşak, daha tatlı kokar.
- Tat: Yayla balı damakta biraz daha uzun kalır, hafif bir bitki tonu bırakır.
- Kristallenme: İkisi de zamanla şekerlenir. Şekerlenme bozulma değildir, tam tersine doğal balın işaretidir.
Hangisini seçmeliyim?
Kahvaltıda tereyağı ve kaymakla yediğiniz, çocukların da severek yiyeceği bir bal arıyorsanız akıcı ve dengeli bir Süzme Bal işinizi görür. Balı arının bıraktığı haliyle, peteğiyle beraber isteyenler için Petek Bal daha doğru tercihtir; peteği çiğnenip ağızda bırakılır. Diğer seçenekleri görmek isterseniz bal çeşitlerimize göz atabilirsiniz.
Sahtesinden nasıl ayrılır?
Etiketteki "yayla" ibaresi tek başına bir garanti değildir. Balın kokusuna, kıvamına ve şekerlenme davranışına bakmak gerekir. Bu konuyu ayrıntılı anlattığımız Gerçek Bal Nasıl Anlaşılır? yazımızda pratik kontrolleri bulabilirsiniz.
Saklama
Balı serin, karanlık ve kokusuz bir yerde tutun. Buzdolabı şart değildir, hatta şekerlenmeyi hızlandırır. Kavanoza her zaman kuru kaşık girsin; ıslak kaşık balın içine nem taşır. Şekerlenen balı 40 derecenin üzerine çıkmayan ılık su banyosunda yumuşatabilirsiniz, kaynatmak balın aromasını ve enzimlerini yorar.
Kısacası yayla balı, çiçek balının yüksek rakımda, kısa mevsimde ve zengin dağ florasıyla yapılmış hali. Bir kavanozda yaylanın havasını arıyorsanız aradığınız şey budur.
Yaylanın en iyisini deneyin
Katkısız bal, olgun kaşar ve yayla peynirleri, direkt üreticiden kapınıza.
